Posts Tagged With: Eucharystia

Nie warto się spieszyć z pierwszą komunią

Przy okazji poprzedniego wpisu na blogu, dotyczącego przygotowania do pierwszej komunii świętej, pojawiły się komentarze sugerujące, że ze względu na lepsze przeżycie tego wydarzenia w życiu dziecka warto podjąć decyzję o tzw. wcześniejszej pierwszej komunii. To znaczy – zdaniem niektórych – powinno się przygotować dzieci do całkowitego spotkania z Panem Jezusem wcześniej, niż kiedy przyjęło się to robić (obecnie w 3 klasie szkoły podstawowej). Ja jednak, jako katolik, teolog, mąż i ojciec trójki dzieci (w tym jednego, które właśnie szykuje się do spotkania z Panem Jezusem w komunii) szczerze odradzam ten tok myślenia. I postaram się wykazać, dlaczego.

Kiedy próbowałem dowiedzieć się czegoś na temat wczesnej komunii, natrafiłem na kilka ciekawych argumentów. Po pierwsze podobno wielu świętych przystępowało do komunii wcześniej, niż ich rówieśnicy. Joanna Beretta Molla czy Łucja z Fatimy przystąpiły do wcześniejszej komunii. Nie można jednak dowodzić, że ten właśnie fakt sprawił, że później zostały one świętymi. Ich świętość wynikała z całości życia, z życia wiarą w ich rodzinach. To – oczywiście – pociągało za sobą również fakt, że rodzice zdecydowali o ich wcześniejszym przystąpieniu do komunii. I nie mam wątpliwości, że podobne podejście kieruje postępowaniem większości współczesnych rodziców decydujących się na wczesną komunię. Żyją oni wiarą, budują tę wiarę w swoich dzieciach i chcą pozwolić im na budowanie silnych więzi z Chrystusem. Traktują przy tym Ciało i Krew Chrystusa jako lekarstwo – zgodnie z zaleceniem nauki Kościoła – które pozwala gładzić grzechy powszednie i napełnia łaską. Warto jednak uniknąć przy tym podejścia, które traktowałoby komunię niczym amulet, mający chronić nasze dzieci przed złem tego świata (oraz tym, które rodzi się w nich samych). Sakramenty, także prawdziwe Ciało i prawdziwa Krew Chrystusa, są źródłem prawdziwej, żywej łaski, ale nie są substancjami, które w „magiczny” sposób przemienią nasze dzieci w ludzi świętych. O ile zatem logiczne jest, że chrzest święty zmywa grzech pierworodny z każdego, nawet najmłodszego człowieka, o tyle przystąpienie do Eucharystii zakłada już używanie rozumu. I na tym przede wszystkim powinni skupić się rodzice, których dzieci mają przygotowywać się do pierwszej komunii.

Papież Pius X, który 7 sierpnia 1910 roku zatwierdził dekret „Quam singulari Christus amore”, czyli dekret o wczesnym dopuszczeniu dzieci do komunii świętej, bardzo gorliwie walczył o zdjęcie z dzieci obowiązku przekroczenia obowiązującego wówczas wieku 12, a w niektórych miejscach nawet 14 lat przed przystąpieniem do komunii świętej. Zdecydował więc, że komunia święta – no właśnie – powinna być „wczesna” i dotyczyć dzieci, które potrafią już używać rozumu nie w stopniu doskonałym, lecz zaledwie w pewnym. W dekrecie wyraźnie zapisano, że powinny znać podstawowe zasady i umieć odróżnić Ciało Pańskie od zwykłego chleba. Zapisano tam wyraźnie, że „Wiekiem rozeznania tak co do spowiedzi jak i co do Komunii jest wiek, w którym dziecko zaczyna rozumować, czyli mniej więcej rok siódmy, niekiedy nieco później, niekiedy nawet wcześniej. Od tego czasu zaczyna obowiązywać dziecko przykazanie dotyczące spowiedzi i Komunii świętej”. I owszem, Joanna Beretta Molla przystąpiła do komunii jako pięciolatka – a potem codziennie uczestniczyła we mszy świętej ze swoją matką. Ale tego typu sytuacje należy zaliczyć do wyjątków. Jeśli ktoś pragnie, by jego dziecko było jak Joanna Beretta Molla, niech zapyta najpierw samego siebie, czy życie jego rodziny naprawdę jest takie, jak życie rodziny tej świętej kobiety.

Problemem jednak nie jest kwestia wieku. Przecież w Polsce już tych siedem lat uważane jest za wiek wczesny, a siedmiolatek, którego rodzice postanowili przygotować do pierwszej komunii, idzie do komunii „wczesnej”. Jest to spowodowane tym, że polski episkopat ustalił granicę używania rozumu na 9 lat – co sprawia, że do komunii tradycyjnie idą dzieci będące teraz w trzeciej klasie (a więc dziesięcio- i dziewięcioletnie). Mimo tego rodzic, który uznaje, że jego dziecko w wieku siedmiu lat jest już gotowe na przyjęcie Chrystusa, powinien mieć swobodę przygotowania go do pierwszej komunii – która, według dokumentów Kościoła, wcale nie jest już „wczesna”. Problem, moim zdaniem, wynika z czegoś innego, niż ze zbyt młodego wieku. Tym problemem jest widoczna wśród zaangażowanych katolickich rodzin moda na „antysystemowość”.

Pisząc o „antysystemowości” nie mam na myśli kwestii politycznych – choć, jak teraz o tym myślę, muszę przyznać, że wśród wielu moich katolickich znajomych dało się zauważyć fascynację Pawłem Kukizem czy Januszem Korwin-Mikkem w okresie wyborczym 2015. Mam na myśli bunt przeciw normom narzucanym w pewnym sensie przez państwo, ale i przez system kościelny w Polsce. Dotyka to głównie trzech aspektów, które najczęściej w mniejszym czy większym stopniu łączą się ze sobą. Chodzi o bunt przeciw medycynie, systemowi edukacji i normom kościelnym właśnie. A – żeby być precyzyjnym – konkretnie o szczepienia, szkolnictwo sensu stricte oraz właśnie „masowe” przystępowanie do pierwszej komunii. I zauważa się pewne tendencje, że rodzice zafascynowani unikaniem szczepienia swoich dzieci również często postanawiają uczyć je w domu, oraz posyłają do wcześniejszej komunii świętej. Nie jest to związane często ani z ogromną wiarą panującą w rodzinie, ani z wielkim zaufaniem Bogu. Często dotyka to raczej sfery własnego „ja”, a dokładniej – „ja wiem lepiej”. Tzn. ja wiem lepiej, co jest dobre dla mojego dziecka. I tu, oczywiście, nie mogę zabronić nikomu myśleć w ten sposób. Sam z premedytacją zapisałem dzieci do szkoły innej, niż masowa (ale o tradycyjnym profilu edukacyjnym) i przygotowuję je do komunii inaczej, niż poprzez uczenie się wierszyków i równego stania w kościele. Więc wyraźnie sam mam podejście, że wiem lepiej co jest dobre. Ale nie walczę z „systemem”, by zrobić dobrze moim dzieciom. Nie idę za modą nieszczepienia, nieszkonictwa i wczesnej komunii. I sugeruję jednak zastanowienie się nad tym, by podejmować decyzję logicznie i mądrze, z Bożym rozeznaniem, a nie wchodzić w nowy modny system antysystemowości.

Mój syn pójdzie do pierwszej komunii w wieku 9 lat (poszedł do szkoły jako sześciolatek). Wówczas jego siostra będzie miała skończone 6 lat. Przygotowuje się do pierwszej komunii razem z bratem, uczestnicząc we mszy, chodząc z nami do ołtarza kiedy przyjmujemy Ciało Pana Jezusa. I widzimy jej pewne zainteresowanie tą kwestią. Wiemy jednak, że czasami dużo lepszym rozwiązaniem jest nauka cierpliwości. Jest to nauka dla dziecka, ale i dla nas samych. Dla rodziców, którzy wszystko chcieliby jak najszybciej i najlepiej. A przecież nasze dziecko do wszystkiego samo musi dojrzeć. Samo musi dorosnąć i podjąć decyzję, że chce zjednoczyć się z Bogiem. Musi zrozumieć czym naprawdę jest ten biały Chlebek. Nie wystarczy, że ono chce Go zjeść. I owszem, z całą pewnością są siedmio- czy sześciolatkowie, którzy są gotowi, by przystąpić do Ołtarza Pańskiego. Ale dużo większą wartością jest osiągnięcie dojrzałości, by zrobić to z pełną świadomością. Nie wolno nam oczywiście wracać do czasów, kiedy komunii po raz pierwszy udzielano nastolatkom – zapadającym się już w nałogi ciężkich grzechów. Ale pozwólmy naszym dzieciom dorosnąć do wieku, w którym przyjęcie Chrystusa będzie dla nich nie tylko przeżyciem emocjonalnym, ale przede wszystkim duchowym.

____________________________________

We wpisie wykorzystano zdjęcie pochodzące ze strony Pixabay, za: https://pixabay.com/pl/komunia-gospodarz-chrystusa-jezus-2110404/

Categories: Duchowość i moralność | Tagi: , , , , | 2 Komentarze

Jak przygotować dziecko do pierwszej komunii

Zaczyna się – w maju i czerwcu trzecioklasiści masowo przystąpią do sakramentu komunii świętej po raz pierwszy. Już dziś dziewczynki chwalą się tym, jakie sukienki będą miały, a chłopcy z zakłopotaniem kolejny już rok nie rozumieją, czemu mają nosić alby. No i zaczynają się rozważania nad tym, jakie i gdzie będzie przyjęcie. U tej będzie klaun, u tamtej pani prowadząca zabawy dla dzieci. Oczywiście nie obejdzie się też bez rozmyślania nad tym, jakie kto może dostać prezenty (babcie i mamy już obiecały swoje) i co zrobi z pieniędzmi.

Moje najstarsze dziecko w tym roku szkolnym przystąpi po raz pierwszy do komunii świętej. Nie wiem, czy to kwestia wychowania, czy towarzystwa, w jakim się rozwija – temat prezentów i pieniędzy w ogóle nie wypływa. Nie wiemy jeszcze gdzie będzie organizowane przyjęcie – jakieś będzie na pewno, bo uważamy, że życie sakramentalne należy celebrować – w domu, czy w restauracji. Wiemy natomiast, że w sercu naszego dziecka powinniśmy teraz zaszczepić Jezusa Chrystusa. I najlepiej, żeby nie zaczynało się to „od teraz”. Najlepszym rozwiązaniem byłoby zaczęcie od urodzenia.

Ten tekst kieruję do wszystkich, którzy zachodzą w głowę, co zrobić z dzieckiem, które ma przystąpić do Najświętszego Sakramentu. Ale nie tylko do tych, dla których Pan Bóg jest jednym z domowników, albo choćby stałych gości. Choć oni mają z pewnością łatwiej, kiedy chodzi o prawdziwe przygotowanie dziecka do komunii świętej. Dlaczego? Dlatego, że komunia święta wieloma rzeczami nie jest, a jedną jest na pewno. Najpierw powiem o tym, czym nie jest. Nie jest okazją do robienia imprezy. Nie jest przyczyną do rozdawania prezentów, czyli do materializmu. Nie jest dobrą chwilą na rewię mody. Nie jest też konkursem talentów (czytanie czytań, śpiewanie psalmów, mówienie wierszyków). Jednym, czym komunia jest z całą pewnością, jest Jezus Chrystus.

Eucharystia, Najświętszy Sakrament, to jest Jezus Chrystus, prawdziwy Bóg, który samego siebie zamknął w kawałku chleba i w kielichu wina. Jest to cała istota Jego Bóstwa, którą przekazał nam, byśmy Go spożywali. By stawał się częścią nas – naszego ciała i duszy. I ten rok jest rokiem, w którym nasze dzieci po raz pierwszy będą mogły doznać tego przebóstwienia, które jest następstwem spożywania Ciała Pana. Dlatego sam jestem szczęśliwy, że nasz syn przygotowuje się do pierwszej komunii nie poprzez rozmyślania nad garniturami i prezentami, lecz poprzez czytanie Pisma Świętego i rodzinne rozmowy o Jezusie.

Na spotkaniu organizacyjnym w związku z pierwszą komunią, w którym wraz z synem uczestniczyliśmy, ksiądz zwrócił uwagę na trzy rzeczy, które sprawią, że jego udział w przygotowaniu dzieci do przyjęcia sakramentu nie będzie w ogóle potrzebny. Pierwsza z nich to coniedzielny rodzinny udział we mszy świętej. Czyli wdrażanie dzieci przez rodziców w coś, co jest najbardziej naturalną praktyką tygodnia – w odwiedzanie Pana w Jego domu i przyjmowanie Jego Ciała przez rodziców. Druga to codzienna modlitwa rodzinna. Moment, w którym cała rodzina – rodzice i dzieci – spotykają się, by klęknąć przed Panem i zwrócić się do Niego jak do przyjaciela. By dzieci wiedziały, że Bóg jest prawdziwy – i jest najważniejszy. Trzecia to udział rodziców w życiu sakramentalnym, zwłaszcza w sakramencie pokuty i pojednania. Czyli częste spowiadanie się. Wtedy, kiedy są z dziećmi i dzieci mogą widzieć, że rodzice przepraszają Boga za to, co złego zrobili. Te trzy punkty sprowadzają się do jednego: do rodzinnego życia chrześcijańskiego. I są odpowiedzią na słowa z przysięgi małżeńskiej, w której małżonkowie przysięgają przyjąć i po katolicku wychować potomstwo, którym Bóg ich obdarzy. Jeśli Wasze dziecko przystępuje w tym roku szkolnym do pierwszej komunii, a te trzy praktyki nie są w waszym życiu normą, wprowadźcie je od dziś. Albo poczekajcie z pierwszą komunią dziecka, nie spieszcie się. Niech ona nie będzie okazją do rodzinnej imprezy i rozdawnictwa, lecz niech będzie prawdziwym, duchowym przeżyciem.

Co do prezentów, co warto dziecku kupić z okazji komunii, już kiedyś pisałem. Jeśli jesteście zainteresowani, zapraszam TUTAJ. Najlepiej, jeśli prezenty na komunię będą przedłużeniem samego przyjęcia Chrystusa. Niech o Nim przypominają, a nie odwodzą od Niego. My, w dniu chrztu świętego naszego dziecka, postanowiliśmy, że z okazji pierwszej komunii przygotujemy paczkę, w której zmieścimy pamiątki chrztu syna i damy mu je w prezencie. Nie twierdzę, że to będzie wszystko – ale wiem, że będzie to prezent ukazujący ciągłość sakramentów. I tym lepiej podkreślający istotę wszystkich sakramentów, którą jest Chrystus.

Dzieci muszą też zaliczyć serię modlitw i zasad Kościoła. Kiedyś wydawało mi się to bezsensowne. Dziś, kiedy widzę, jak mój syn uczy się przykazań, kiedy wraz z żoną możemy usiąść i wyjaśnić mu, o co w tym wszystkim chodzi, zauważam głęboki sens. Ponieważ zaliczanie tych modlitw jest związane z poznawaniem Kościoła, w którym dziecko żyje. I my, obok księdza katechety, możemy przekazywać dziecku wiedzę o społeczności i instytucji, która w naszym wspólnym życiu odgrywa kluczową rolę. Podchodzenie do kolejnych modlitw będzie pozbawione sensu, jeśli potraktujemy to jako kolejną głupią rzecz do zaliczenia. Ale zyska sens, kiedy zrozumiemy to jako wtajemniczenie w wartości, które nas rozwijają.

Jestem dumny, że w naszej rodzinie jest cotygodniowa, wspólna msza święta, codzienna modlitwa i spowiedź rodziców – w słabszych momentach raz na kilka miesięcy (w lepszych co miesiąc). Jestem zadowolony, że komunia święta w klasie naszego syna odbędzie się podczas jednej z niedzielnych mszy świętych – bez szczególnej oprawy, która zabija sam moment przyjęcia Jezusa. Ale nie wszystkim będzie to dane, dlatego mam nadzieję, że Pan pomoże Wam przygotować swoje dziecko do tego duchowego przeżycia. Zapomnijcie o laptopach, sukienkach i wódce na komunijnym przyjęciu. Pamiętajcie o Chrystusie.

____________________________________

We wpisie przedstawione zdjęcie pochodzące ze strony, za: https://pixabay.com/pl/eucharystia-cia%C5%82o-chrystusa-ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82-1591663/

Categories: Duchowość i moralność | Tagi: , , , , | Dodaj komentarz

Wszyscy jesteśmy jajkami, czyli czy żegnać się na święceniu pokarmów

święconkaJuż po Wielkim Czwartku, wchodzimy w Wielki Piątek. Przeżyjemy wspólnie liturgię Męki Pańskiej, przeniesiemy Ciało Chrystusa z ciemnicy do grobu, a rano, bardzo wcześnie, wstaniemy żeby z koszyczkiem pobiec do kościoła na poświęcenie pokarmów. Niektórzy śmieją się, że „Poza święconką nie ma zbawienia”, ponieważ tradycja święcenia pokarmów na Wielkanoc jest pewnie tak samo silna, jak wielkanocne śniadanie, ale z pewnością już silniejsza, niż Wigilia Paschalna. Nie będę jednak dziś narzekał na fakt, że więcej ludzi pójdzie poświęcić jajka, niż w Wielkanoc na mszę świętą, bo sam też koszyk przybiorę i z dziećmi do kościoła z radością powędruję. Dziś odpowiem na pytanie, które wielu spędza przed Wielką Sobotą sen z powiek: Czy żegnamy się na święceniu jajek?

1. Chleb

Kapłan rozpoczyna święcenie pokarmów wypowiadając słowa: „Chlebie żywy który zstąpiłeś z nieba i w Komunii św. dajesz życie światu, pobłogosław ten chleb i wszelkie świąteczne pieczywo na pamiątkę chleba, którym nakarmiłeś lud słuchający Ciebie wytrwale na pustkowiu, i który po swym zmartwychwstaniu przygotowałeś nad jeziorem dla swoich uczniów”. Wykonuje przy tym znak krzyża, a wielu wiernych żegna się także. Jest to błąd. Kapłan błogosławi chleb – symbol Eucharystii i pamiątkę manny z nieba, oraz rozmnożenia chleba (i ryb) nad jeziorem. My nie jesteśmy chlebem. I nie żegnamy się na chleb.

2. Mięso

Po pobłogosławieniu chleba przychodzi czas na mięso, wędliny i inne produkty: „Baranku Boży, który zwyciężyłeś zło i obmyłeś świat z grzechów, pobłogosław to mięso, wędliny i wszelkie pokarmy, które będziemy jedli na pamiątkę Baranka paschalnego i świątecznych potraw, które Ty spożyłeś z Apostołami na Ostatniej Wieczerzy”. To piękny zwyczaj, a przy okazji przypomina nam o Wielkim Czwartku, podczas świętowania którego możemy jeść najróżniejsze potrawy, tak, jak Chrystus spożywał je ze swoimi uczniami (a więc np. jagnięcinę, pieczywo z ziołami, a nawet wino – choć to w naszej kulturze raczej nieczęsty zwyczaj). Ale, choć składamy się z pewnością z mięsa, to my nie jesteśmy mięsem. I nie żegnamy się na mięso.

3. Sól

W koszyczku obok chleba i mięsa stawiamy przyprawy. Najczęściej jest to pieprz i sól, ale kapłan błogosławi przede wszystkim tę drugą. Mówi: „Pobłogosław także naszą sól, aby chroniła nas od zepsucia”. Sól w Ewangelii jest symbolem głoszenia dobrej nowiny słowem i przykładem: „Wy jesteście solą ziemi, lecz jeśli sól straci swój smak, czymże ją posolić?” – pyta Jezus. Oczywiście w nas samych mnóstwo jest wszelkich soli mineralnych, ale my nie jesteśmy solą. I nie żegnamy się na sól.

4. Jajka

Wreszcie przychodzi czas na jajka, symbol rodzącego się życia, ten produkt spożywczy, którym dzielimy się na Wielkanoc podobnie, jak opłatkiem na Boże Narodzenie. Kapłan wypowiada słowa: „Chryste, życie i zmartwychwstanie nasze, pobłogosław te jajka, znak nowego życia, abyśmy dzieląc się nimi w gronie rodziny, bliskich i gości, mogli się także dzielić wzajemnie radością z tego, że jesteś z nami”. Jajka są – zdawać by się mogło – najważniejszym elementem wielkanocnego żywienia. Ja sam kiedyś śmiałem się, że skoro jestem mężczyzną, to przecież święcenie jajek mnie także dotyczy. Niestety, to świński dowcip. I nie ma wiele wspólnego z rzeczywistością, bo my nie jesteśmy jajkami. I nie żegnamy się na jajka.

5. Poświęcenie

Na sam koniec ksiądz błogosławi wszystkim, mówiąc: „Daj nam wszystkim dojść do wiecznej uczty Twojej, tam, gdzie Ty żyjesz i królujesz na wieki wieków”. Wierni odpowiadają: „Amen”. Ksiądz bierze kropidło, woda święcona pada na święconkę i na ludzkie głowy i pozostaje pytanie: Czy wówczas się żegnamy? Cóż… Zdania w tej kwestii są podzielone. Niektórzy twierdzą, że przy poświęceniu wodą święconą żegnamy się tylko podczas aspersji (tj. specjalnej wersji aktu pokuty w czasie mszy świętej), więc podczas święcenia pokarmów nie. Z drugiej strony – jeśli ksiądz specjalnie kropi nas już po poświęceniu pokarmów, to może powinniśmy się jednak przeżegnać? Myślę, że jeśli wykonamy znak krzyża wtedy, kiedy to my jesteśmy „poświęcani”, to nie będzie w tym nic zdrożnego. Wszak my jesteśmy sobą. I możemy się przeżegnać.

Wszystkim życzę błogosławionych Świąt Wielkiej Nocy i smacznej święconki!

____________________________________

We wpisie wykorzystano zdjęcie święconki, za: http://chojnice24.pl/galeria/481/wielkanocna-swieconka/

Categories: Świat i Kościół | Tagi: , , , , | 2 Komentarze

Nie ma wakacji od Boga

Kiedyś między mną, a dobrą znajomą, koleżanką ze wspólnoty, tuż przed wakacjami (i rozejściem się naszych dróg) nastąpiła wymiana zdań prowadzona przez komunikator internetowy. Ja zapytałem: „Czy wakacje są od Boga?”. Pytanie rzecz jasna skonstruowane nieprawidłowo, co mogło wywołać odpowiedź inną od zakładanej, przy jednoczesnym podobnym myśleniu. Koleżanka odpowiedziała „Tak, wakacje są od Boga”, na co ja odparłem, że „Nie ma wakacji od Boga”. Ja źle zapytałem, koleżanka źle zrozumiała, ale myślenie było jedno. Wakacje są od Boga, ale nie ma wakacji od Boga. Wakacje są bowiem od tego, żeby wierzyć w Boga. Od tego nie ma odpoczynku.

To może się wydawać gadaniem głupiego na pustyni – przecież każdy logicznie myślący człowiek wie, że Pan Bóg nie przestaje istnieć w momencie ostatniego dzwonka. Wakacje to sygnał laby od szkoły, ale przecież nie od Boga. Każdy człowiek powinien to rozumieć, jednak przecież moja rozmowa z koleżanką nie odbywała się bez sensu. Rozmawiałem z nią na ten temat, ponieważ miała myślenie podobne do tego, jakie ma spora część młodzieży, a do tego także spora część rodziców tej młodzieży. A także część osób, które nie są niczyimi rodzicami, a w wakacje odpoczywają w szczególny sposób. Wielu ludziom, zwłaszcza młodzieży zdejmującej krawat w ostatni piątek czerwca wydaje się, że należy im się odpoczynek nie tylko od szkoły czy pracy, ale też od kościoła. Jak wolne, to wolne – bez wyjątków.

To jest myślenie na zasadzie schematów, na zasadzie konia w kieracie. Konik jedzie sobie w poniedziałek do szkoły, we wtorek do szkoły, w środę, czwartek, piątek do szkoły, w sobotę ma przerwę, w niedziele do kościoła, w poniedziałek znowu do szkoły. Czasem pójdzie na wagary w poniedziałek, czasem w środę, czasem w niedzielę. Bez różnicy. A jak się wyrwie z kieratu, to ma wolne cały tydzień. Niedziela się już nie różni ani od poniedziałku, ani od soboty. Sobota trwa dwa miesiące. Tymczasem to nie jest myślenie katolika, to nie jest myślenie osoby wierzącej. Kościół w niedzielę to nie jest bowiem odpowiednik szkoły w tygodniu. Kościół to miejsce, w którym spotykamy się z naszym przyjacielem, którym jest Bóg. Są osoby, które powiedzą, że wolą iść do lasu porozmawiać z Bogiem. Odpowiemy, że po pierwsze najczęściej wcale nie wolą, tylko zwyczajnie im się nie chce. A po drugie – w lesie nie ma Boga dotykalnego w sakramentach. Zwłaszcza w sakramencie Eucharystii. Niedzielna msza święta, czasem nudna, czasem interesująca, jest naszym cotygodniowym łącznikiem z Panem Bogiem i łącznikiem na cały tydzień. Jest momentem odświeżenia naszej wiary, przypomnienia i przebaczenia naszych grzechów, zrozumienia Bożych słów. To nie jest coś, co sobie można odwalić w roku szkolnym, a potem zrobić przerwę, bo nikt nie sprawdza. W szkole dzwonków nie ma, ale dzwonek w kościele jest. Pan Bóg nie chce, żebyśmy sobie jechali i nie zabierali Go ze sobą.

Sytuacje są różne. Nie zawsze jest tak, że ktoś sobie odpuszcza niedzielną mszę świętą, bo są wakacje. Czasem normalnie chodzi do kościoła, niedziela to niedziela, ale oto wyrusza w podróż. Na przykład jest za granicą. Albo jedzie skądś dokądś i po drodze nie ma się za bardzo jak zatrzymywać. I oto w ten sposób, zamiast rozejrzeć się za miejscowym kościołem i za miejscową mszą świętą, daje sobie spokój, bo przecież nie będzie poświęcał całych swoich planów i czasu wakacyjnego na szukanie kościoła. Pamiętam doskonale jakiego miałem kaca moralnego, kiedy w tym samym roku, w którym szedłem do seminarium, wyjechałem z rodziną za granicę. W niedzielę akurat znaleźliśmy się w obcej miejscowości, w której były baseny i na te baseny się wybieraliśmy. Rzuciłem wówczas hasło, że wszak jest niedziela i należy poszukać kościoła. Padła odpowiedź, że tu w pobliżu nie ma kościoła. Rzekłem, że trzeba pojechać do najbliższej miejscowości i tam go odnaleźć. Zostałem jednak przegłosowany, a że nie miałem możliwości działać na własną rękę, zmuszony do rezygnacji z uczestnictwa w mszy świętej niedzielnej. Zaintrygowało mnie, jak łatwo można sobie odpuścić, kiedy się chce…

Pamiętam również doskonale moment, kiedy dotarliśmy pierwszy raz do Szkocji. Ja z moją wówczas jeszcze nie Małżonką mieliśmy priorytet: znaleźć lokalną parafię i dowiedzieć się, kiedy są msze. Daga kręciła nosem, pytając, czy nie możemy sobie tutaj odpuścić. Dla nas było rzeczą naturalną: skoro kochamy Pana Boga i chcemy z Nim wiązać życie, to nie możemy sobie zrobić wakacji od Niego. Niektórym z jakichś przyczyn nie mieści się w głowie podobne rozwiązanie. Kościoła szukaliśmy długo, spacerując w piątek (27 lipca) po Paisley, wreszcie znaleźliśmy go, chyba było już po zmroku. To była katedra św. Mirina, a więc najważniejszy kościół w diecezji Paisley. Ciekawe, ponieważ działał zupełnie inaczej, niż nasze polskie katedry. Uczestniczyliśmy tam w pięknych, radosnych mszach, choć w innym języku. Mimo, że dla niektórych taka determinacja była niezrozumiała.

Jutro pierwsza niedziela wakacji. Dzieci wesoło wybiegły ze szkoły i pytanie, czy wybiegną też z kościołów. Czy tym razem także kościoły, nie tylko na Chomiczówce, będą puste, bo wakacje, wyjazd do babci, działki. Bo w wakacje są inne rzeczy do roboty, niż chodzenie do kościoła. Przypomina mi się też mój syn, który wie, mając 4 lata, że w niedzielę chodzi się do kościoła – i nawet to lubi. Wie też, że jak jest z dziadkami, tj. rodzicami swojej Żony, może kombinować i mówić, że mu się nie chce do kościoła. I ja wiem, że teraz, kiedy na początku wakacji wyjechał z nimi na wczasy, prawdopodobnie w jutrzejszą niedzielę w kościele go nie będzie.

Ja będę. Spotkamy się?

Categories: Duchowość i moralność | Tagi: , , , , | 9 Komentarzy

Reforma sakramentalna

Zwróciłem uwagę, że ostatnio kilka tematów interesuje mnie w sposób szczególny i piszę głównie o nich. Poza liturgiką najczęściej są to sakramenty. Nie dziwię się temu, ponieważ sakrament jest sposobem, w który Bóg objawia się nam na codzień, w normalnym życiu. Życie sakramentalne jest właśnie namacalnym życiem w bliskości z Bogiem. I dlatego właśnie, ze względu na tę bliskość, ale i na łatwość profanacji, niepokoi mnie z każdym momentem coraz bardziej podejście do sakramentów w Kościele.

Nie chodzi mi wyłącznie o Kościół w Polsce, trzeba jednak podkreślić, że tę część Kościoła jest mi najłatwiej obserwować, bo właśnie w Polsce mieszkam. Moi stali czytelnicy wiedzą już, co denerwuje mnie w tym wszystkim najbardziej. Najbardziej denerwuje mnie spęd osobników w określonym wieku, dwa razy w życiu, celem przyjęcia albo Eucharystii, albo bierzmowania. Denerwuje mnie podejście, dotyczące wcale nie tylko rodziców, wcale nie tylko dziadków i wiejskich tradycji, lecz przede wszystkim biskupów i kapłanów, że „tak się robi”. Tak się robi – wysyła się dzieci w wieku 9 lat do Pierwszej Komunii. Wysyła się młodzież w późnym gimnazjum, wczesnym liceum (czy innej szkole średniej) do bierzmowania. Nie zważa się na nic, wysyła się, bo tak już jest, bo tak się robi. Zazwyczaj „tak się robi” wiąże się w tradycyjnym rozumieniu z chrztem albo z małżeństwem – ale odpowiedź na pytanie „dlaczego?” jest prosta. Ponieważ zarówno sakrament chrztu, jak i małżeństwa, pozostaje w tradycji katolickiej (a przynajmniej w polskiej tradycji katolickiej) w indywidualnej gestii rodziców (chrzest) i narzeczonych (małżeństwo). To oni, młodzi ludzie, wielokrotnie przychodzą do kościoła prosić o sakrament, bo „tak się robi”. Tymczasem jeśli chodzi o Eucharystię i bierzmowanie, są one udzielane dzięki współuczestnictwu katechetów, szkół i parafii. Oczywistym tu jest, że tak się robi i niewielu pyta o cokolwiek.

Źródła powyższych problemów upatruję w utwardzonym, zaklepanym rozumienia słowa „powszechny” gdy mowa o Kościele powszechnym. Kościół był powszechny od początku istnienia i oznaczało to, że każdy, kto chce i spełnia warunki, może do niego należeć. Pojęcie zmieniło się, gdy któryś z cesarzy (może był to nawet nasz sławetny Konstantyn) uczynił z chrześcijaństwa religię narodową. Następnie zaś kolejne podboje powodowały chrzczenie kolejnych narodów, częstokroć wbrew woli nie tyle narodów, co indywidualnych ludzi chrzest przyjmujących. Podobnie rzecz miała się z Polską, którą „ochrzczono” prawie 1000 lat po tym, jak powstał Kościół. I tu również wypływało to w dużej mierze ze względów politycznych, a nie wiary indywidualnych osób. Tak oto z powszechności polegającej na otwarciu na wiernych uczyniono powszechność polegającą na tym, że w Kościele byli wszyscy. Przez stulecia system się sprawdzał, choć pospólstwo czciło Boga w dość magiczny sposób, łącząc Go wielokroć z tradycyjnymi pogańskimi zabobonami. Minął jednak czas powszechności Kościoła rozumianej jako „wszyscy”. Pospólstwo weszło do wielkiego świata Europy i nie chciało już siedzieć w tym samym Kościele, do którego zapisywano wszystkich jak leci. Kościół powszechny zaczął się opróżniać, czy – jak już pisałem – wypróżniać.

Do biskupów i starszych wiekiem kapłanów (ale również wielu młodszych) ten stan rzeczy zdaje się nie docierać. Wciąż utrzymują, że w Polsce jest około 90% katolików i nie zauważają, że to mniej-więcej tyle samo, ilu jest zwolenników używania antykoncepcji. Zwolenników aborcji, eutanazji czy związków partnerskich jest wśród tychże katolików nieco mniej, ale fani in-vitro znów górują w statystykach. Księża jednak uparcie chrzczą każdego, kto się nadarzy, wpisują go w księgi parafialne i przyklejają niezrywalną, niewiele znaczącą etykietkę „katolik”. Nawet, jeśli rodzice postanowili ochrzcić go bo „tak się robi”. Potem pchają dzieciaczki do komunii, nawet jeśli nigdy nie widzieli ich w kościele od momentu chrztu. Następnie zaś wysyłają do bierzmowania, bez względu na to, czy ćpają, piją i uprawiają niezobowiązujący seks. A potem taki wybierzmowany zrobi koleżance dziecko i pójdzie z nią do kościoła dać na zapowiedzi, bo „tak się robi”. I przyniesie dziecko do chrztu, dodając je do sumy katolików w Polsce…

Kościół w Polsce, ale pewnie i ten w szerzej rozumianym świecie, powinien natychmiast przeprowadzić reformę sakramentalną. Należy jak najprędzej odejść od praktyki udzielania sakramentów każdemu, bez zasięgania na jego temat żadnych informacji. Bez względu nawet na to, czy danego człowieka znamy, czy nie. Należy zacząć się stosować do wytycznych Prawa Kanonicznego i do zdrowego rozsądku. Zacznijmy od chrztu. Kodeks Prawa Kanonicznego stwierdza, że „Rodzice mają obowiązek troszczyć się, ażeby ich dzieci zostały ochrzczone w pierwszych tygodniach; możliwie najszybciej po urodzeniu, a nawet jeszcze przed nim powinni się udać do proboszcza, by prosić o sakrament dla dziecka i odpowiednio do niego się przygotować” (Kan. 867, § 1). Dalej też dowiadujemy się, że „Do godziwego ochrzczenia dziecka wymaga się: aby zgodzili się rodzice lub przynajmniej jedno z nich, lub ci, którzy prawnie ich zastępują; aby istniała uzasadniona nadzieja, że dziecko będzie wychowane po katolicku; jeśli jej zupełnie nie ma, chrzest należy odłożyć zgodnie z postanowieniami prawa partykularnego, powiadamiając rodziców o przyczynie” (Kan 868, § 1). Rozumiemy więc, że rodzice dziecka mają kanoniczny obowiązek zgłosić się na nauki celem przygotowania się do dobrego przyjęcia przez nie chrztu, tuż po urodzeniu lub jeszcze przed! Nauki takie powinny być również przygotowaniem do wychowania dziecka w wierze, ponieważ do chrztu potrzebna jest uzasadniona nadzieja, że dziecko będzie wychowane po katolicku. De facto takie przygotowanie nie odbywa się nigdy lub prawie nigdy. Wszystko ogranicza się do wypełnienia papierów, księża z rzadka sprawdzają w ogóle tożsamość chrzestnych. Wielokrotnie więc blokada powinna być zakładana już w momencie chrztu, wielokrotnie bowiem nie ma żadnej nadziei na jakiekolwiek katolickie wychowanie – ale nikt tego nie sprawdza!

Jeśli jednak dziecko jest już ochrzczone, wzrasta i idzie do szkoły, prędzej czy później dostąpi możliwości przystąpienia do pierwszej komunii. Oto co na ten temat mówi Prawo Kanoniczne: „Każdy ochrzczony, jeśli tylko prawo tego nie zabrania, może i powinien być dopuszczony do Komunii świętej. Dzieci wtedy można dopuścić do Komunii świętej, gdy posiadają wystarczające rozeznanie i są dokładnie przygotowane, tak by stosownie do swojej możliwości rozumiały tajemnicę Chrystusa oraz mogły z wiarą i pobożnością przyjąć Ciało Chrystusa. Jednakże dzieciom znajdującym się w niebezpieczeństwie śmierci wolno udzielić Najświętszej Eucharystii, gdy potrafią odróżnić Ciało Chrystusa od zwykłego chleba i mogą z szacunkiem przyjąć Komunię świętą. Jest przede wszystkim obowiązkiem rodziców oraz tych, którzy ich zastępują, jak również proboszcza troszczyć się, ażeby dzieci, po dojściu do używania rozumu, zostały odpowiednio przygotowane i jak najszybciej posiliły się tym Bożym pokarmem, po uprzedniej sakramentalnej spowiedzi. Do proboszcza należy również czuwać nad tym, by do Stołu Pańskiego nie dopuszczać dzieci, które nie osiągnęły używania rozumu albo jego zdaniem nie są wystarczająco przygotowane” (Kan 912-914). Należy więc udzielać komunii świętej każdemu ochrzczonemu – owszem – ale na kategorycznych warunkach. Wszyscy, ale posiadający używanie rozumu i dokładnie przygotowani. Co jeszcze ważniejsze – proboszcz ma obowiązek czuwać, by do Pańskiego Stołu nie dopuszczać dzieci, które są niewystarczająco przygotowane. Biorąc tu pod uwagę sytuację opisaną kilka notek wcześniej, gdzie proboszcz dopuścił ucznia, który otrzymał trzykrotnie negatywną opinię podpisaną przez wszystkich katechetów, można zauważyć, jak wielką wagę przykładają proboszczowie do przepisów Kościoła.

Jak moim zdaniem powinna wyglądać sytuacja dzieci idących do Pierwszej Komunii? Skoro przygotowanie do chrztu jest zawsze indywidualne, tak jak (o tym później) przygotowanie do małżeństwa, to i przygotowanie do Eucharystii powinno przebiegać indywidualnie. Katecheza w szkole mogłaby wówczas wspomagać przygotowanie, uczyć prawd o Jezusie i Kościele, ale nie skupiać się na zakuwaniu modlitw (akty, przykazania, składy apostolskie, etc.) których znajomość ma być dowodem na odpowiednie przygotowanie do przyjęcia Chrystusa. Przygotowaniem zajęliby się rodzice, którzy opowiadaliby dzieciom o Bogu, a także oczywiście rodzice chrzestni, mający być dla chrześniaków żywym świadectwem wiary. Dziecko przystępowałoby po raz pierwszy do komunii w sposób, oczywiście, uroczysty i dostojny, może nawet w garniturze czy pięknej sukience, ale bez popisówek wierszykowych, bez wielogodzinnych prób, bez stania w rządku, w tłumie, w którym znika każda indywidualność. Bez oceniania przez kolegów, rodziców kolegów, katechetów, kapłanów i przypadkowych gapiów. Bez całej wielkiej licytacji na to, kto ile dostał, zarówno prezentów, jak i kasy. Każde dziecko szłoby do komunii wtedy, kiedy uznano by jego indywidualną gotowość, kiedy wykazałoby autentyczną, osobistą chęć przyjęcia Chrystusa do swojego serca. A nie wtedy, kiedy cała klasa idzie, bez względu w ogóle na to, czy przez ostatnie 7 lat (od momentu chrztu jakieś dwa lata za późno) w ogóle choć raz pojawiło się w kościele na mszy.

Następnie jest bierzmowanie i oczywiście sytuacja się powtarza. Tu jeszcze mocniej należy podkreślić konieczność indywidualnego przygotowania osoby przyjmującej sakrament. Kodeks mówi co następuje: „Zdatnym do przyjęcia bierzmowania jest każdy i tylko ten, kto został ochrzczony, a nie był jeszcze bierzmowany. Poza niebezpieczeństwem śmierci, mający używanie rozumu wtedy godziwie przyjmuje bierzmowanie, gdy jest odpowiednio pouczony, właściwie dysponowany i może odnowić przyrzeczenia chrzcielne. Wierni są obowiązani przyjąć ten sakrament w odpowiednim czasie. Rodzice, duszpasterze, zwłaszcza proboszczowie mają troszczyć się, żeby wierni zostali właściwie przygotowani do jego przyjęcia i w odpowiednim czasie do niego przystąpili. Sakrament bierzmowania wierni powinni przyjmować w pobliżu wieku rozeznania, chyba że Konferencja Episkopatu określiła inny wiek, albo istnieje niebezpieczeństwo śmierci, lub zdaniem szafarza co innego doradza poważna przyczyna” (Kan.889-891). I znów dowiadujemy się, że do przyjęcia bierzmowania należy być odpowiednio pouczonym i mieć możliwość odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych. Zgodnie z KPK to rodzice i duszpasterze, a przede wszystkim proboszczowie powinni dbać o odpowiednie przygotowanie i przyjęcie sakramentu. Proboszczowie – rzeczywiście – dbają o to, ale znów tylko powierzchownie. Przygotowanie do bierzmowania sprawdza się poprzez zdobycie odpowiedniej ilości stempli w czerwonej książeczce i zaliczenie testu związanego z co bardziej skomplikowaną i mniej potrzebną wiedzą teologiczną. I tak oto, podbiwszy wszystkie gorzkie żale, msze święte niedzielne, różańce i drogi krzyżowe oraz (czasem za ósmym podejściem) zaliczywszy test wiedzy o tym, co to jest bierzmo, banda ćpunów i poprawnych politycznie prześmiewców (plus kilku gorliwych katolików) przystępuje do sakramentu dojrzałości chrześcijańskiej, żegnając się częstokroć z Kościołem. Ale nie powinno tak być! Rodzice, kapłani, a także rodzice chrzestni powinni przygotować kandydata do bierzmowania tak, by ten rzeczywiście osiągnął chrześcijańską dojrzałość. Świadek bierzmowania, spełniający te same warunki, które spełnia chrzestny (KPK mówi, że wręcz wypada, aby świadkiem był ktoś z chrzestnych) ma za zadanie, jako i chrzestny, prowadzić swego podopiecznego naprzód w wierze. I znów – zupełną normą powinno być indywidualne, mądre przygotowanie do bierzmowania i osobiście podjęta, dojrzała decyzja. Bez zbędnych, dwugodzinnych prób, bez zbyt wielu zbiorowych spotkań. Bierzmowanie, udzielane w uroczysty sposób, powinno być udzielane indywidualnie. Wówczas, gdy wierny będzie naprawdę gotowy, a nie gdy wypadnie kolej na jego klasę.

I ślub wreszcie, czyli sakrament małżeństwa. O tym można szczególnie dużo pisać, bo i Kodeks Prawa Kanonicznego szeroko opisuje ten sakrament. Prawdopodobnie dlatego, że nie dotyczy on tylko układu człowiek-Bóg. Dotyczy układu człowiek-Bóg-człowiek, a dwoje ludzi w jednym układzie to podwójne kłopoty. Zwróćmy jednak uwagę na sam aspekt przygotowania do małżeństwa. „Duszpasterze mają obowiązek troszczyć się o to, aby własna wspólnota kościelna świadczyła pomoc wiernym, dzięki której stan małżeński zachowa ducha chrześcijańskiego i będzie się doskonalił. Ta pomoc winna być udzielana przede wszystkim: poprzez przepowiadanie, katechezę odpowiednio przystosowaną dla małoletnich, młodzieży i starszych, także przy użyciu środków społecznego przekazu, dzięki czemu wierni otrzymają pouczenie o znaczeniu małżeństwa chrześcijańskiego, jak również o obowiązkach małżonków i chrześcijańskich rodziców; przez osobiste przygotowanie do zawarcia małżeństwa, przysposabiające nupturientów do świętości ich nowego stanu i jego obowiązków; przez owocne sprawowanie liturgii małżeństwa, która winna ukazywać, że małżonkowie są znakiem i zarazem uczestniczą w tajemnicy jedności oraz płodnej miłości Chrystusa i Kościoła; przez świadczenie pomocy małżonkom, ażeby wiernie zachowując i chroniąc przymierze małżeńskie, osiągali w rodzinie życie coraz bardziej święte i doskonałe. Jest rzeczą ordynariusza miejsca troszczyć się o właściwe organizowanie tego rodzaju pomocy, po wysłuchaniu także, gdy się to wyda pożyteczne, zdania mężczyzn i kobiet odznaczających się doświadczeniem i biegłością” (Kan. 1063-1064). I znów, rozumie się samo przez się, przygotowanie do sakramentu małżeństwa to nie zabawa w kotka i myszkę. W ramach przygotowania znajduje się nauka o znaczeniu małżeństwa udzielana od najmłodszych lat, osobiste przygotowanie narzeczonych – nie skupiajmy się tylko na tzw. kursie przedmałżeńskim, który przez mało mądrych księży często bywa wręcz pomijany przez wzgląd np. na ciążę – oraz pomoc współwiernych w zachowaniu małżeńskiej czystości i miłości. Co za tym idzie – narzeczeni chcący przyjąć i udzielić sobie sakramentu małżeństwa, muszą się do tego najpierw doskonale przygotować. Nie tylko uczestniczyć w kursach przedmałżeńskich, ale całym swoim życiem przygotować się razem do całkowitego powierzenia swego wspólnego życia Bogu. Powinni przystąpić do sakramentu nie dlatego, że „tak się robi”, lecz dlatego, że naprawdę pragną budować swoje życie na Bogu. I potem ochrzcić swoje dzieci w tym samym Kościele. I zamknąć koło, które nie będzie już błędne.

Możemy mieć do tego, co napisałem wiele wątpliwości. Po pierwsze biskupi mogą burzyć się, że liczba wiernych spadnie, kościoły opustoszeją. Przecież liczba rodziców chrzczących swoje dzieci ulegnie drastycznej redukcji. Liczba dzieci idących do komunii i dojrzałej młodzieży zmierzającej do bierzmowania znacząco zmaleje. Liczba zawieranych małżeństw zredukuje się do minimum. Ale prawda jest taka, że to nie liczba wiernych spadnie. Jeśli Kościół zdecyduje się na więcej pokory i ograniczenie osób przyjmujących sakramenty do konkretnego, przygotowanego i pewnego minimum, okaże się, że liczba wiernych nie spadła – bo pozostali wcale nie byli wiernymi. Wtedy i tylko wtedy będzie można powiedzieć, że Kościół wreszcie jest powszechny – przyjmuje wszystkich, którzy chcą być wierni. A że jest ich niewielu – nie szkodzi. Siła Kościoła nie leży w ilości, lecz w jakości osób do niego należących.

Pozostaje problem jak to zrobić. Ja oczywiście mogę pisać, ale dopóki coś nie poruszy się na górze, dopóty w nagonce na chrzty, śluby, komunie i bierzmowania nic się nie zmieni. A jeśli nawet się zmieni – czy nie zauważymy oburzenia ludu, któremu nie spodoba się projektowana zmiana? Otóż wydaje mi się, że oburzenie może się pojawić. I nie wszystko będzie łatwe. Ale wyobraźmy sobie Kościół 4 pokolenia w przód. Dziecko przyjmujące chrzest, przygotowujące się do komunii i bierzmowania w wielkiej wierze, w której wyrosło za sprawą rodziców. Wreszcie biorące ślub z drugim dzieckiem, takim samym jak ono. I znów mający dzieci, chrzczone w wierze, i tak dalej. To wygląda jak idylla, utopia. Uwierzmy jednak, że tak może się stać. Jeśli tylko odejdziemy od tradycyjnego udzielania sakramentów wszystkim jak popadnie tylko dlatego, że „tak się robi”.

Categories: Świat i Kościół | Tagi: , , , , | 6 Komentarzy

Co powinien chrzestny na Komunii?

Przyszło mi utworzyć wpis kumulacyjny. Wprawdzie o obowiązkach chrzestnych już pisałem, notka zyskuje coraz większą popularność, prześcigając w codziennych statystykach notkę o Ojcu Chrzestnym, choć ten ma ogólny wynik uplasowany o kilka tysięcy kliknięć wyżej niż kolejna notka, więc prześcignięcie go będzie trudne.

Ostatnio jednak przeżywam prawdziwe oblężenie związane z takimi frazami wrzucanymi do googli, jak: „co robi chrzestny na komunii”, „co chrzestny na komunię”, „chrzestna na komunii” czy też „obowiązki chrzestnego na komunii”. Nic w tym dziwnego, jest właśnie maj, czas Pierwszych Komunii Świętych, o czym też już pisałem, zarówno rok temu jak i w tym roku. Wielu rodziców chrzestnych, lepiej lub gorzej spełniających na co dzień swoje zadanie, właśnie teraz zastanawia się, jak należy wypełnić obowiązki chrzestnego czy chrzestnej w obliczu Pierwszej Komunii chrześniaka. Pozytywnym aspektem tego zagadnienia jest to, że nie istnieją żadne konkretne obowiązki chrzestnego związane z Komunią. Ja przynajmniej o żadnych zapisach w tym temacie nic nie wiem. Rodzice chrzestni powinni natomiast być blisko i uczestniczyć w całym wychowaniu, a zwłaszcza w wychowaniu chrześniaków w wierze. To już, choć nie ma oficjalnego nauczania Kościoła na temat obowiązków chrzestnych w obliczu Pierwszej Komunii, przekłada się bezpośrednio na ich rolę. Otóż Komunia to jeden z trzech sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego. Pierwszym jest chrzest, w którym chrzestni są ustanawiani i przejmują obowiązki. Ostatnim w polskiej tradycji udzielanym sakramentem wtajemniczenia jest bierzmowanie, w którym, co sugeruje się w przepisach kościelnych, chrzestny może (lecz nie musi i najczęściej nie pełni) pełnić funkcję świadka bierzmowania. W rzeczywistości najczęściej wybiera się kogoś bliższego sobie wiekiem. Jeśli zaś chodzi o Eucharystię, która jest druga, udzielana najczęściej we wczesnej podstawówce, chrzestny ma być tylko obecny.

Ale to właśnie chrzestny i chrzestna są tymi, którzy odpowiadają przed Bogiem za chrześcijańskie wychowanie chrześniaków. To właśnie chrzestni zostali powołani do głoszenia swojemu podopiecznemu czy podopiecznej Królestwa Bożego. Zwłaszcza, ale nie tylko, w sytuacji, w której rodzice nie pełnią tej roli, bo albo składali przysięgę o katolickim wychowaniu potomstwa kłamliwie (przez co i ich sakrament małżeństwa jest podejrzany o bycie nieważnym), albo w ogóle nie mają ślubu, a ochrzcili dzieci, bo taka jest tradycja i nie wkładają siły w ich wychowanie religijne. To właśnie rodzice chrzestni muszą w takiej, ale i w zupełnie zwyczajnej sytuacji opowiedzieć chrześniakowi o Panu Jezusie, o prawdzie na temat Jego Ciała i Krwi, o poświęceniu Jego za nas. Chrzestny, w obliczu Pierwszej Komunii, ma za zadanie wskazać dziecku, że najważniejszy w tym wszystkim, w całym tym przedstawieniu, jest Jezus, jest wybór Jezusa na Pana i Zbawiciela, ostateczny i całkowity, a nie prezenty, błyski fleszy, blichtr i konkurs na to, kto piękniej się ubierze. Dziecko, dzięki pomocy swego duchowego przewodnika, którym jest chrzestny i którą jest chrzestna, powinno iść do Komunii z myślą o radości płynącej z Pańskiego stołu, o mocy Jego Ciała. Takie właśnie są obowiązki chrzestnych przy okazji Pierwszej Komunii chrześniaka.

Rolą chrzestnego nie jest kupić najdroższy prezent. Chrzestny, aby nie pokazywać dziecku, że w tej wielkiej uroczystości, jaką jest pierwsze przystąpienie do Ołtarza Pańskiego, najważniejsze są prezenty, może w ogóle prezentu nie kupować. Ja jednak nie sugeruję takiego rozwiązania. Moim zdaniem przyjęcie i prezenty mogą być elementem świętowania wielkiej radości, a zdecydowanie dzieciom to tym bardziej działa na wyobraźnię. Ważne, by przyjęcie było skromne, pozbawione alkoholu (bo to przyjęcie dziecka, a nie dorosłych oraz ponieważ warto przystąpienie do Eucharystii świętować bez alkoholu) i podkreślające to, co się wydarzyło (pełne modlitwy i rozmów o Bogu – choć przecież nie wyłącznie). Ważne, by prezenty były tematycznie związane z życiem sakramentalnym, albo najwyżej neutralne. Chrzestni powinni oszczędzić sobie trudu zdobywania najnowszych ajfonów, laptopów czy quadów, jeży szanghajskich i tygrysów syberyjskich, lecz raczej przynieść Biblię, piękną ikonę, duży, drewniany krzyż lub co innego, co przypomni dziecku o istocie wydarzenia. Jeśli chrzestny ma za dużo pieniędzy, o czym też już pisałem, może wykupić i wybrać się z chrześniakiem na wycieczkę (oczywiście za zgodą rodziców lub z ich współudziałem) do Ziemi Świętej, do Rzymu albo Lourdes. Byle by miało to związek z Chrystusem i Eucharystią. I to nie może być dodatek do prezentu (np. kiczowata książeczka z supermarketu z napisem „Pamiątka Pierwszej Komunii Świętej”), lecz prezent główny. Neutralne dodatki (np. srebrne łyżeczki czy moneta z Janem Pawłem II) powinny chować się w cieniu tego, co wiąże chrześniaka bezpośrednio z Chrystusem. A gotówka, jeśli już taka się pojawi (w co nie wątpię) powinna trafić do kieszeni rodziców, którzy zagospodarują ją, albo przeleją na konto i oddadzą dziecku np. w ramach posagu. Liczenie i licytowanie się kto ile dostał naprawdę nie jest najlepszym pomysłem…

Czy istnieje jakaś tradycyjna rola chrzestnego lub chrzestnej na Komunii? Ta nie wynikająca z założeń roli chrzestnych w Kościele, lecz z ludowych tradycji? Nie wiem. Niektórzy mówią, że chrzestna powinna upiec tort, inni że kupić (uszyć) albę/garnitur/sukienkę itp. Nie wiem. Nie znam się, ja o niczym takim nie słyszałem. Takie rzeczy prawdopodobnie dogaduje się z rodzicami dziecka (podobnie jak zakup świecy czy ubranka do chrztu). Nie ma żadnych odgórnie narzuconych obowiązków. Oprócz tradycji „zastaw się, a postaw się”, odnośnie której już się wypowiedziałem, a która kłóci się z zakładaną rolą chrzestnych w wychowaniu dziecka. Dlatego też właśnie chrzestni powinni przed Komunią przypomnieć rodzicom (zwłaszcza tym, którzy nie skupiają się na katolickim wychowaniu), jaką rolę dla nich wybrali i co to za sobą pociąga. Podkreślić, że nie dadzą dziecku roweru, lecz Pismo Święte. Nie jeża z Syjonu, lecz obraz Matki Bożej. Że nie dołożą się do licytacji pieniężnej, lecz ewentualne koperty złożą w tajemnicy na ręce samych rodziców. To właśnie są obowiązki chrzestnych na Komunii. I to w rzeczywistości może się okazać dużo trudniejsze, niż oczekiwany zakup laptopa.

Categories: Świat i Kościół | Tagi: , , , , | 8 Komentarzy

Nie tak, nie tak, nie tak dziewczyno

Mija rok odkąd narzekałem na doroczny spęd bydła, odbywający się zawsze wtedy, kiedy zbliża się czas pierwszej komunii świętej. Kiedy dzieci przychodzą do kościoła tylko dlatego, że właśnie są w drugiej klasie, choć na co dzień się ich w tym kościele nie uświadczy. Nie uświadczy się ich, bo nie przychodzą też ich rodzice, nie zmuszający swoich dzieci do obrządków, których oni sami nie praktykują. Ale w tym jednym przypadku, a mianowicie w obliczu wielkiego przyjęcia, jakim jest Komunia, zarówno rodzice, jak i dzieci pojawią się na mszy, żeby podpisać papierki, poświęcić medaliki i dokonać innych, nie mających znaczenia rytuałów.

W zeszłym roku nie przypuszczałem, że temat będzie dotykał mnie w sposób bezpośredni. Nie w tym rzecz, że sam mam dzieci. Mam, ale są jeszcze za małe, by przejmować się ich pierwszą komunią. Ale mam uczniów. Pracuję w szkole, w której nie każdego roku organizowana jest komunia. Do komunii przystępują więc dzieci w drugiej, trzeciej czy nawet czwartej klasie, wtedy kiedy zbierze się odpowiednia liczba kandydatów. W tym roku pojawił się jednak ciekawy przypadek. Rodzice pewnego dziecka postanowili załatwić sprawę komunii niezależnie od szkoły. Dziecko jest w drugiej klasie, rodzicom wydało się więc czymś naturalnym, że idzie ono do pierwszej komunii. Niezależnie więc od szkoły i katechetów posłali dziecię na kurs komunijny przy parafii, w którym biorą udział uczniowie z innej szkoły. Dowiedziawszy się o terminy imprezy rodzice zamówili też salę na przyjęcie i zaprosili gości. Nikt jednak wcześniej nie zapytał, czy dziecko przypadkiem jest już gotowe na przyjęcie Pana Jezusa do swojego serca.

Mający pewne rozeznanie (lub zwyczajnie usiłujący umyć ręce) proboszcz uznał na szczęście, że w temacie gotowości dziecka do przyjęcia sakramentu szkoła może mieć coś do powiedzenia. Dlatego złożył wniosek o wydanie opinii katechety na temat gotowości ucznia. Katecheta zaś wydał opinię. Opinia była zgodna z prawdą. Dziecko bowiem, mówiąc ogólnie, nie dojrzało do przyjęcia sakramentu Eucharystii. W codziennym przebywaniu z kolegami czy nauczycielami jest krnąbrne, kłótliwe, agresywne i zawistne. Skore do bójek. Jeszcze ciekawiej jest w czasie mszy świętej czy rekolekcji w kościele. Dziecko nie umie bowiem usiedzieć 15 minut we względnym spokoju, nie mówiąc o aktywnym uczestnictwie we mszy świętej. Pyta wielokrotnie „kiedy koniec” jeszcze przed rozpoczęciem mszy. W trakcie rekolekcji musi być upominane, a nawet wyprowadzane z kościoła przez nauczyciela. Na pytanie zaś „co to jest komunia święta” odpowiada „To jest wtedy, jak się dostaje prezenty”. Oczywiście pewnie w całym świecie jest mnóstwo drugoklasistów, którzy w ten sposób myślą czy zachowują się. Ten przypadek traktujmy jako teoretyczny przykład. Jednak każdy przykład i każdy przypadek takiego dziecka oznacza tylko tyle, że takie dziecko jest na przyjęcie Pana Jezusa niegotowe.

Przeciwnicy mojego toku myślenia mówią, że może trzeba dopuścić takie dziecko do komunii i spowiedzi, bo w sakramencie płynie łaska i ona może dotknąć i odmienić. Zgoda, płynie łaska. Ale sakrament to nie jest żadne czary-mary, że jak się przyjmie kawałek opłatka, to cię rozświetli od środka i wewnętrznie przemieni. Sakrament, o czym już pisałem, to łaska, dar, ale i obowiązek. Dlatego dopuszczanie do niego wszystkich jak leci tylko dlatego, że może pomoże, jest błędem graniczącym z grzechem ciężkim. „Dlatego też kto spożywa chleb lub pije kielich Pański niegodnie, winny staje się Ciała i Krwi Pańskiej” (1 Kor 11,27). Zwróćmy też uwagę na to, że jeśli ktoś jest niegodny, niegotowy, to właśnie więcej go nauczy jeśli się go do komunii nie dopuści, niż jakby się machnęło ręką, dobra, niech już idzie. Właśnie wtedy, kiedy człowiek w swojej pysze już wszystko przygotował, tzn. zamówił salę i zaprosił gości, lecz nic nie przygotował wewnętrznie, dużo więcej może dać pokazanie mu, że nie ma racji, niż kiwnięcie ręką, dla świętego spokoju.

Bo sakrament to nie jest przyjęcie i prezenty. To nie jest rytuał koszenia baranków na rzeź prowadzonych. Nieważne, czy ateista, czy satanista, do pierwszej komunii musi iść, a potem też do bierzmowania. Pierwsza komunia i każda kolejna ofiara Eucharystyczna to wybór Jezusa na swojego Pana i Zbawiciela, to przyznanie, że chce się całe życie poświęcić Jemu i z Nim iść, a nawet dla Niego zginąć. To decyzja na całą życiową drogę, a nie tylko na kolor garnituru. I nie ma znaczenia, nie może mieć znaczenia, że już jest sala i zaproszenia wysłane. Prawdę powiedziawszy można było nie zamawiać sali, dopóki nie wiedziało się czy dziecko do komunii się nadaje.

Pracuję jako nauczyciel języka angielskiego. Ale jestem też katechetą. Dlatego jako trzeci katecheta podpisywałem się pod negatywną opinią katechety prowadzącego, potem także pod negatywną opinią wychowawcy. Opinia pisana była trzy albo cztery razy. W grę wchodzi coś, co nazywam casusem Irlandii, tudzież Traktatu Lizbońskiego. W Irlandii przeprowadzono referendum w sprawie akcesji do Traktatu i opinia ludu była negatywna. Przeprowadzono więc kampanię promocyjną, wywołano kryzys i przeprowadzono referendum jeszcze raz. Tym razem wynik okazał się pozytywny. Co powinno się wydarzyć potem? Skoro za pierwszym razem nie uwierzyli ludowi, za drugim też nie powinni wierzyć. Powinni znów przeprowadzić kampanię i za rok przeprowadzić referendum. Ale nie zrobili tego… Podobnie było w przypadku rzeczonego dziecka. Zgłaszano się po opinię kilka razy, ponieważ za każdym razem była negatywna. Czy gdyby okazała się pozytywna, rodzic zgłosiłby się po opinię jeszcze raz? Przecież oczekiwano zmiany decyzji, może należy w związku z tym brać pod uwagę, że decyzja może się zmienić ponownie?

Ostateczne słowo należy do proboszcza, choć nauczyciele podkreślili, że nie są w stanie wydać pozytywnej opinii w kwestii gotowości ucznia do przyjęcia komunii świętej. Co się jednak okaże, czas pokaże. Dziecko jest przekonane, że w maju idzie do komunii. Zobaczymy. Jeśli to się uda, mam nadzieję, że Pan Jezus naprawdę odmieni serce tego dziecka.

„Nie tak, nie tak, nie tak dziewczyno, nie tak nam miało być. Mieliśmy razem iść na wino, bo się nam zachciało pić. I nie tak, nie tak, nie tak dziewczyno, nasze plany wzięły w łeb. Bo kiedy pobiegłem po wino, wtedy mi zamknęli sklep…”

T.Raperzy znad Wisły

Categories: Duchowość i moralność | Tagi: , , , , | 7 Komentarzy

Mały post

Otrzymałem ostatnio prośbę o napisanie wpisu na temat postu eucharystycznego, przy okazji dostając serię różnych dotyczących go pytań. Choć sam nie znam się bardzo w tym temacie i, niestety, czasem naginam obowiązujący post, to postanowiłem podjąć temat, na razie bardzo oględnie i pokrótce, w oparciu tylko o dwa dokumenty Kościoła, którymi przeciętny teolog posługuje się najczęściej, czyli o Katechizm Kościoła Katolickiego i Kodeks Prawa Kanonicznego.

W Katechizmie na temat postu zbyt wiele napisane nie zostało. Punkt 1387 mówi, że „Aby przygotować się odpowiednio na przyjęcie sakramentu Eucharystii, wierni zachowują ustanowiony przez Kościół post. Postawa zewnętrzna (gesty, ubranie) powinna wyrażać szacunek, powagę i radość tej chwili, w której Chrystus staje się naszym gościem”. Aby zrozumieć, jaki to post ustanowił Kościół, zostajemy skierowani do Kodeksu, do kanonu 919. Wskazany kanon zaś głosi w paragrafie pierwszym co następuje: „§ 1. Przystępujący do Najświętszej Eucharystii powinien przynajmniej na godzinę przed przyjęciem Komunii świętej powstrzymać się od jakiegokolwiek pokarmu i napoju, z wyjątkiem tylko wody i lekarstwa„. Zrozumiałe jest więc, że Kościół wymaga od swoich wiernych przygotowania do przyjęcia Chrystusa, otwarcia się na Jego łaskę. Godzinny post przed Komunią jest w tym wypadku raczej symbolem tego przygotowania, niewiele bowiem wnosi sam z siebie – niewiele osób odczuje fizyczny głód na godzinę po spożyciu ostatniego kęsa, istnieje raczej potrzeba wzbudzenia w sobie duchowego głodu Eucharystii. Przed Soborem Watykańskim II sytuacja wyglądała inaczej, post eucharystyczny był mniej symboliczny, głód zaś lepiej odczuwalny. Post obowiązywał od północy, co oznaczało, że do momentu przyjęcia Chrystusa nie wolno było jeść żadnego posiłku. Wydaje się to istną torturą, ale tak naprawdę nie było takie złe, gdy pomyśli się o okolicznościach. Otóż przed soborem normą było, że w niedzielę odbywała się tylko jedna Msza święta i było to zawsze rano. Dlatego tak naprawdę człowiek wstawał rano, szykował się odświętnie i szedł do kościoła na czczo, ale nie musiał omijać obiadu czy kolacji, bo wieczornych mszy nie było. Mimo tego z pewnością i tak czuł głód, co miało pomóc mu zatęsknić za Panem. To oczywiście wiązało się też z bardzo cielesnym i dotykalnym poczuciem sacrum – Jezus nie powinien kłócić się o miejsce w żołądku z szynką czy chlebem powszednim. Dziś widzimy to dużo bardziej łagodnie i dlatego post również został załagodzony. Tak jak wspomniałem, ma on bardziej symboliczne znaczenie. Można jak widać tak czy inaczej pić czystą wodę – bo komuś może być z oczywistych względów sucho w gardle – i zażywać lekarstwa.

Znajoma zadająca pytania drąży temat dalej – i słusznie. Zadaje pytania, na które w tej kwestii postaram się odpowiedzieć. Warto bowiem uściślić wszystkie sprawy, żeby nie nastąpiła obawa grzechu. Pierwsze pytanie brzmi: „Co w skrajnych przypadkach, jak na przykład cukrzyca? Dla cukrzyka lekiem jest cukier. Albo dla takiego (…), który wykrył u siebie wrzody i je co godzinę, to nawet bigos jest lekiem„. Na to pytanie odpowiedź, na całe szczęście, przynosi nam ten sam kanon w Kodeksie Prawa Kanonicznego, paragraf trzeci: „§ 3. Osoby w podeszłym wieku lub złożone jakąś chorobą, jak również ci, którzy się nimi opiekują, mogą przyjąć Najświętszą Eucharystię, chociażby coś spożyli w ciągu godziny poprzedzającej„. Rozumiemy więc, że osób starszych i chorych, a nawet ich opiekunów, post eucharystyczny nie musi obowiązywać. Oczywiście pytaniem, na które ja odpowiedzieć nie potrafię, pozostaje co to znaczy być „złożonym chorobą”? Czy chodzi o osoby, które leżą w łóżku i nie mogą się podnieść? Czy wystarczy mieć cukrzycę albo wrzody i musieć spożywać posiłki częściej niż regularnie? Czy w tej sytuacji żona owrzodzonego, która jest poniekąd jego opiekunką w chorobie, też może coś spożyć przed przyjęciem Komunii? I czy pojawiający się w związku z niespożyciem posiłku stan lękowy jest już powodem dla zaniechania postu? Sądzę, że takie dylematy powinien dla każdego indywidualnie rozsądzać spowiednik i do niego należy się z tymi pytaniami zgłosić.

Pytanie kolejne: „Czy chodzi o pełną godzinę, czy np. 58 minut jest ok?” Tak, raczej chodzi o pełną godzinę, a więc 60 minut. Oczywiście ja nie zalecam skrupulanctwa i zerkania co minutę na zegarek, celowania w końcówkę kolejki do Komunii, żeby się zmieścić w czasie. Podobne pytanie następuje później: „Gdy idę na Msze zakładając że Eucharystia nastąpi po 45 minutach, a ksiądz nie powie kazania i skróci, to co mam robić?” Przede wszystkim sądzę, że należy zawczasu lepiej się przygotować. Kodeks Prawa Kanonicznego nie mówi przecież, że powinniśmy się powstrzymać od pokarmów „dokładnie na godzinę przed przyjęciem Komunii”, lecz „przynajmniej na godzinę przed przyjęciem Komunii”. To oznacza, że półtorej godziny też jest dobrze, a nawet lepiej. Co to oznacza w praktyce? Np. idziemy do kościoła na 11.30, więc zjedzmy śniadanie o 9.00. Skończymy o 9.30, mamy dwie godziny. Właściwie posiłek powinien wypadać co trzy („Racjonalne żywienie, pięć posiłków dziennie”), więc w większości przypadków nie powinno być problemu. Nie licząc oczywiście sytuacji, że zjadło się śniadanie, a przed mszą się jest oj tak strasznie głodnym, bo ma się świadomość postu. Wtedy należałoby się raczej wstrzymać i pokonać pokusę. Oczywiście byłbym bezdusznym ruralistą, gdybym powiedział, że nie można robić wyjątków. Przyjmowanie Komunii bez zachowania postu nie podchodzi pod grzech ciężki. W przypadkach zaniedbania z pewnością można mówić o lekkim grzechu, ale, w moim przekonaniu, z przyjmowania Chrystusa rezygnować nie należy, jeśli wzbudzamy w sobie żal i właściwą intencję (np. postu „duchowego”, czyli dobrego wewnętrznego przygotowania mimo braków zewnętrznych). Nie należy więc zakładać, że Komunia, także w niedzielę, będzie 45 po, ale jeśli się wcześniej nie wyrobimy ze zjedzeniem, to może należałoby przymknąć na to oko. Podobnie się ma sprawa w kwestii kilku innych pytań: „Inny skrajny przykład – obiad w stołówce na wakacjach podają o 13:20, a na 14 jest jedyna Msza w okolicy. Inny skrajny przykład – ksiądz w szpitalu przychodzi znienacka, akurat po śniadaniu (…). Albo gdy ktoś się zapomni i łyknie herbaty, a pójście na inną Mszę byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione…” W każdym z tych przypadków potraktowałbym sytuację jako niezawinioną (grzech jest wtedy, kiedy jest wina, tu nie ma jej), jak w przypadku z księdzem w szpitalu albo z obiadem na wakacjach, albo lekko zawinioną (grzech zaniedbania) w przypadku herbaty i nie rezygnowałbym z przyjęcia Komunii. Pada też pytanie o pana powożącego bryczką: „Albo gdy jedzie ktoś bryczką z daleka i powozi, to nie może zjeść, a dojechawszy już zjeść musi a może i chlapnąć na rozgrzewkę, bo zmarzł„. Wchodzimy w coraz bardziej szczegółowe historie, jednak i w tym przypadku niezachowanie postu eucharystycznego byłoby uzasadnione, pod warunkiem, że pan w bryczce chlapnie sobie herbatkę na rozgrzanie, a nie coś mocniejszego. W przypadku „popijania” alkoholu przed mszą odpuściłbym sobie w ogóle wędrówkę do kościoła, bo to niestety podchodzi już pod lekceważenie Chrystusa i Eucharystii.

Post eucharystyczny rzecz jasna nie dotyczy też osób, które o nim nie wiedziały. Ja sam miałem braki w wiedzy w tych kwestiach przez długi czas, a miałem kolegę, który dowiedział się dopiero będąc w seminarium. Aby był grzech, musi być świadomość. Bez świadomości nie ma grzechu, nie obowiązuje też post. Dalej zaś znajoma pisze, nie ustępując: „Gdzieś pokątnie słyszeliśmy tez o poście poeucharystycznym o długości 15 minut. Nigdzie nie znaleźliśmy potwierdzenia tego. Z jednej strony kwadrans to wychodzi naturalnie, bo zanim Msza się skończy i pójdzie się gdzieś… Ale z drugiej to kapucyni oferują kawę od razu po Mszy, a chyba wiedzą co robią?” Nie ma żadnego oficjalnego postu poeucharystycznego. Koniec odpowiedzi na to pytanie. Można sobie wypić kawkę zaraz po Mszy, bo na Mszy to jednak nie wypada… Co zaś dotyczy wymiotów związanych np. z ciążą lub migreną – a takie pytanie też padło – albo i z jakimś zatruciem pokarmowym, to – na ile się orientuję – nie stanowi to problemu natury etycznej. Ciało Chrystusa raz spożyte pozostaje spożytym. Nie możemy patrzeć na Nie czysto materialnie, jak się trawi, jak długo, jak schodzi do jelit i stamtąd jest dystrybuowane po całym organizmie. Jak wreszcie Jego część zostaje wydalona w ramach resztek przemiany materii… To co piszę jest ohydne, ale obrazuje, że choć Ciało Chrystusa oparte jest na materii, to owa materia nie jest Jego istotą. Jeśli zwymiotujemy po spożyciu, możemy raczej zakładać, że sam Chrystus „się wchłonął”, choć materia – ten kawałek chlebka – z nas uszedł. Mam nadzieję, że moje rozumowanie jest zrozumiałe.

Na ostatnie wreszcie pytanie odpowiedź znajduje się w środkowym paragrafie wspomnianego już kanonu Kodeksu Prawa Kanonicznego. Pytanie brzmi: „Albo taki ksiądz na wsi, co odprawia trzy Msze pod rząd a na każdej sam spożywa Komunię, a chyba nie ma interwału w jedzeniu przez pół dnia?” Paragraf drugi kanonu 919 brzmi zaś: „§ 2. Kapłan, który tego samego dnia sprawuje dwa lub trzy razy Najświętszą Eucharystię, może przed drugim lub trzecim sprawowaniem coś spożyć, chociażby nie zachodziła przerwa jednej godziny„. Można więc wyraźnie zauważyć, że ksiądz ma obowiązek dochować postu tylko przed pierwszą mszą w ciągu dnia. Podkreślić też należy, że choć kapłan może przystąpić do Komunii więcej razy, my, zwykli śmiertelnicy mamy do tego prawo tylko dwa razy w ciągu dnia, pod warunkiem, że za drugim razem odbędzie się to podczas pełnej Mszy świętej.

Oto i cała odpowiedź o post eucharystyczny. Grzech przy złamaniu go nie należy do wielkich, chyba że robimy to specjalnie albo ze względu na nasze obżarstwo nie potrafimy się powstrzymać przez godzinę. Kwestie sporne (np. obłożną chorobę) powinien rozstrzygać spowiednik, dla każdego przypadku indywidualnie. Na koniec zaś przypomnę jeszcze, że najdawniejsza tradycja chrześcijańska nie zakładała jakiegokolwiek postu eucharystycznego, choć czczono Ciało Chrystusa od początku. Pierwsi chrześcijanie bowiem, na wzór samego Chrystusa, spotykali się na ucztach, na których również łamano Chleb – czyli Jego Ciało. Chrystus zaś dokonał przeistoczenia podczas wieczerzy paschalnej, tradycyjnej żydowskiej kolacji, podczas której jadło się i piło do rozpuku. Jezus akurat nie odpuścił tej chlubnej tradycji tylko po to, by podkreślić szacunek do własnego Ciała. Ono i tak było szanowane. Wtedy tylko ten szacunek inaczej wyrażano. Czczono Jezusa w Chlebie, w czasie uczty, bez postu eucharystycznego, Komunię przyjmowano do ręki i pito Wino jako Krew z jednego kielicha.

O tempora, o mores!

Categories: Duchowość i moralność | Tagi: , , , , | 3 Komentarze

Obowiązki chrzestnego

Notka trochę świąteczna, a trochę nieświąteczna, choć minęło Boże Narodzenie, a jego okres w pełni. Ale zainspirowała mnie wczorajsza i dzisiejsza wizyta na mszy w kościele. Podczas tych mszy odbywały się liczne chrzty (wczoraj więcej, niż dziś) i przyszło mi do głowy, że skoro tak wiele zapytań o tej treści kieruje ludzi na mojego bloga, to mogę temat poruszyć jeszcze raz. Tym razem skupię się konkretnie na obowiązkach chrzestnego czy chrzestnej: tych podstawowych i tych pobocznych.

Obowiązki podstawowe są określone przez Kościół, który dziecko (lub osobę dorosłą) w swoje szeregi przyjmuje i który chrztu udziela. Kodeks Prawa Kanonicznego w punkcie 872 określa, że chrzestny „ma (…) dorosłemu towarzyszyć w chrześcijańskim wtajemniczeniu, a dziecko wraz z rodzicami przedstawiać do chrztu oraz pomagać, żeby ochrzczony prowadził życie chrześcijańskie odpowiadające przyjętemu sakramentowi i wypełniał wiernie złączone z nim obowiązki”. Pierwszym i podstawowym zadaniem chrzestnych jest więc dawać przykład życia chrześcijańskiego, pokazywać własnym życiem jak powinno wyglądać życie osoby ochrzczonej, oddanej Bogu. W przypadku chrztu dorosłych chrzestny, który jest już w Kościele, pokazuje ścieżkę i poucza katechumena (osobę przygotowującą się do chrztu), jest jakby jednym z jego nauczycieli – oznacza to więc, że chrzestny musi być człowiekiem silnej wiary, utwierdzonym w Panu. W przypadku chrztu dzieci chrzestny powinien zaś od początku towarzyszyć chrześniakom w rozwoju duchowym, pomagając także w wypełnianiu obowiązków wynikających z chrztu (tak, chrzest nie jest tylko przywilejem, jest też źródłem obowiązków!).

Kanon wspomina o jeszcze jednym obowiązku chrzestnych w punkcie 855: „Rodzice, chrzestni i proboszcz powinni troszczyć się, by nie nadawać imienia obcego duchowi chrześcijańskiemu”. Ciekawe spostrzeżenie, zwłaszcza w dzisiejszych czasach, gdy wprost roi się od Nikol, Borysów, Oliwierów, Nadii. Szczerze mówiąc nie wiem, czy nadawanie takich imion jest już kwestią obcości duchowi chrześcijańskiemu, czy tylko obcości dobremu smakowi, ale warto wspomnieć to, co połowa ludzi z jakichś przyczyn robi, a druga połowa łapie się przy tym za głowy.

Obowiązki poboczne to wszystko, co wynika z tradycyjnego podejścia do bycia chrzestnym i posiadania chrześniaków. Chrzestny powinien pamiętać o chrześniakach nie tylko wówczas, gdy przychodzi czas na nawracanie, czy czuwanie nad wiarą, lecz także w codzienności. Chrzestny więc, jak również chrzestna, powinni pamiętać o urodzinach, imieninach chrześniaków. Powinni pamiętać o świętach, które obchodzi się rodzinnie, np. o Bożym Narodzeniu. Oczywiście powinni pamiętać o momentach, w których chrześniak przyjmuje kolejne sakramenty: Najświętszy Sakrament, bierzmowanie, ślub. Powinien czasem, bez okazji, zadzwonić do chrześniaka i pogadać z nim. Czasem może zaproponować wspólny wyjazd, wypad do kina czy teatru, albo do zoo. Pokazać, że pamięta, że się troszczy. Nie tylko wówczas, gdy chrześniak ma 5-10-15 lat, ale i gdy ma 30. I oczywiście – tu nie chodzi o jakieś drogie prezenty, chociaż wszyscy lubimy dostawać prezenty, a wielu z nas (w tym także i ja) lubi je dawać. Czasem wystarczy drobiażdżek, karteczka, pocztówka z życzeniami, telefon. Wystarczy pamiętać. A jeśli chrzestny nie pamięta, powinien być otwarty na przypomnienia ze strony żony/męża, którzy mają dobrą pamięć do dat. A jeśli i oni nie pamiętają, powinien być otwarty na przypomnienia ze strony rodziców chrześniaka. Ja jestem otwarty!

Co chrzestny powinien kupić? Tego typu pytania padają często. Głównie pytają o Pierwszą Komunię i nie wiem, czy szukają odpowiedzi na pytanie „jak drogi prezent”, czy „czy lepiej quada czy laptopa”, ale moje odpowiedzi będą inne. Na chrzest sugeruję Pismo Święte, aby towarzyszyło dziecku od najmłodszych lat, aby od początku mogło je poznawać. Gabryś dostał po egzemplarzu tradycyjnej już „Biblii dla najmłodszych” od obojga chrzestnych (sam taką miałem). Natalka od Chrzestnego dostała oprawiony egzemplarz Biblii Tysiąclecia. I ja mojej chrześnicy kupiłem duże, ilustrowane wydanie. Co zaś kupić na Pierwszą Komunię? Jeśli jeszcze nie ma własnego egzemplarza Pisma Świętego, to jest kolejna dobra okazja. Jeśli jednak już posiada, można pomyśleć o dowolnym medaliku, krzyżyku, porządnym krzyżu na ścianę, ikonie (nie musi być pisana przez profesjonalistów), świętym obrazie itp. Nie jest prawdą, że obowiązkiem chrzestnego jest załatwić laptop, ajpod czy choćby tradycyjny rower. Obowiązkiem chrzestnego jest dbać o wychowanie chrześniaka w wierze. Prezent na Pierwszą Komunię powinien więc pasować do tego święta i przybliżać dziecku wartość wydarzenia, fakt, że właśnie przyjęło do swego serca Jezusa. Jeśli jesteśmy bardziej dziani i chcemy się postawić, nie kupujmy quada, tylko zaproponujmy dzieciaczkowi wyjazd do Rzymu (z położeniem akcentu na Watykan) czy do Lourdes. Ja niestety nie będę miał możliwości wykazać się w tej kwestii, moja chrześnica przyjęła Pierwszą Komunię w kilka tygodni po chrzcie…

Ważną rzeczą, moim zdaniem, jest nie zapominać o bierzmowaniu. Sugeruje się, by na świadka bierzmowania prosić swojego chrzestnego, ja jednak jestem nie do końca zwolennikiem tej teorii. Tak czy inaczej to właśnie chrzestny powinien pamiętać, że bierzmowanie nie jest tylko kolejnym dniem wyjętym z życia. Jeśli świętuje się chrzest, komunię, ślub, to dlaczego tak często podchodzi się olewczo do sakramentu bierzmowania? Chrzestny, jeśli rodzice nie biorą tego pod uwagę, powinien zasugerować zorganizowanie maleńkiego przyjęcia, albo zaprosić chociaż chrześniaka, chrzestną, świadka bierzmowania do restauracji na skromny obiad, by cieszyć się dostąpieniem łaski sakramentalnej i przyjęciem darów Ducha Świętego. I jakiś mały drobiażdżek też się nada.

Na imieniny, urodziny czy pod choinkę też można prezentować podarki symbolicznie związane z chrześcijańskim życiem, sam jednak uważam, że jeśli na co dzień tak czy inaczej daje się przykład chrześcijańskiego życia, to można ofiarować chrześniakowi coś bardziej świeckiego, jak choćby nieogłupiającą zabawkę. Jestem przeciwnikiem kupowania telefonów, konsol, piespi i tym podobnych gadżetów. Oprócz przykładu chrześcijańskiego życia dawajmy też przykład życia skromnego. Zwłaszcza, że do pewnego wieku telefon wcale nie jest dziecku potrzebny…

Chrześniak pamięta o swoim chrzestnym – to ważna sprawa. Rodzice powinni w dzieciach zaszczepić potrzebę modlitwy za swoich chrzestnych. Dzieci mogą też pamiętać o imieninach, urodzinach chrzestnych. Jednak zapamiętajmy, że nie mają takiego obowiązku. Założę się, że jeśli chrzestny ze względu na obejmujące jego urząd obowiązki będzie pamiętał o chrześniaku w ważnych dla niego momentach, to i chrześniak będzie pamiętał i miło wspominał swojego chrzestnego czy swoją chrzestną. Jeśli jednak chrzestni zapomnieli o urodzinach czy imieninach chrześniaka, kiedy ten miał 10 lat, albo pamiętają, ale nie dzwonią, bo nie widzą powagi tego, do czego zostali powołani, niech nie oczekują, że chrześniak zadzwoni na imieniny do nich. I niech nie wymagają tego od chrześniaków ich rodzice czy dziadkowie. Pamiętajcie, to na chrzestnym spoczywają obowiązki chrześcijańskiego wychowania i pamiętania o swoich chrześniakach. Nigdy odwrotnie.

Wszystkim Wam życzę udanych, pełnych łaski świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku wypełnionego Bożym błogosławieństwem.

Categories: Świat i Kościół | Tagi: , , , , | 18 Komentarzy

Czy do rączki, czy do buzi?

No dobrze, już koniec z tymi skojarzeniami, bo sprawa dotyczy niezwykle poważnej materii, a nawet najpoważniejszej: Eucharystii. Dokładniej zaś sposobów przyjmowania Komunii Świętej i związanych z tym kontrowersji.

Wiele głosów zdarza mi się słyszeć, które uznają za dopuszczalne jedynie przyjmowanie Ciała Chrystusa bezpośrednio do ust i to w pozycji klęczącej. Strona na Facebooku, którą polubiłem i odlubiłem po jakimś czasie, zwąca się Katolicki Leming (wymieniająca przywary tegoż) podkreśla np. że katolicki leming przyjmuje Komunię tylko na rękę (ergo – wynika to z niewiedzy, przynależności do Kościoła otwartego i należy do wielkomiejskiej nowomody). Linkowany u mnie blog W obronie wiary i tradycji w jednym z wpisów również zawarł apologię przyjmowania Ciała Pana na klęcząco i do ust, utożsamiając przyjmowanie na dłoń z rosnącą ilością profanacji Najświętszego Sakramentu. Wreszcie Szymon Hołownia (również przez Leminga krytykowany) spotkał się ostatnio z agresją środowisk tradycjonalistycznych w postaci kilku starszych pań, które bardzo ostro skrytykowały go za przyjmowanie Eucharystii na dłoń.

Zanim wypowiem się, jakie jest moje zdanie na ten temat, zaznaczę jakie są wytyczne episkopatów na temat przyjmowania Eucharystii. Otóż Sobór Watykański II mający miejsce w latach 60′ XX wieku rozpoczął wkraczanie w praktykę przyjmowania Eucharystii do ręki. W 2004 roku zaś wyszła instrukcja watykańska „Redemptionis Sacramentum” zezwalająca na przyjmowanie Komunii wg uznania do ust, lub na dłoń, jeśli zezwala na to lokalny episkopat. To spowodowało, że w 2005 roku archidiecezja Warszawska dopuściła tę możliwość, kilka miesięcy później zaś Konferencja Episkopatu Polski zatwierdziła tę możliwość w całej Polsce. Nie jest to zalecenie, lecz zgoda, pozwolenie: „w Polsce Komunii św. udziela się przez podanie Hostii wprost do ust. Jeżeli jednak ktoś poprosi, gestem wyciągniętej dłoni, o Komunię św. na rękę, należy mu Jej w taki sposób udzielić”. Wszelkie kontrowersje mogą wynikać więc z tego, że nie podkreślono tu równoważności przyjmowania Komunii na dłoń i do ust, lecz ukazano, że tradycyjnie Polacy przyjmują do ust, a warunkowo wyraża się zgodę na dłonie (choć bez stawiania konkretnych warunków, kto chce, ten ma prawo). Początkowo mówiło się, że to udogodnienie ma pomóc głównie obcokrajowcom, przyzwyczajonym do takiego przyjmowania Komunii, odnaleźć się w polskim Kościele. Dziś jednak wiele osób korzysta z radością z tego przywileju, choć Katolicki Leming ma podstawę by nabijać się z biorących na dłoń „lemingów”.

A co ja na to? Osobiście jestem, niestety dla niektórych, bardzo zatwardziałym tradycjonalistą. Jestem za odnową liturgii tak, by wyglądała tak, jak dawniej. Jestem też przeciwnikiem tzw. Kościoła otwartego (głoszącego np. dostęp do sakramentów dla rozwodników ponownie związanych z inną osobą). Chcę, wręcz pożądam, powrotu do źródeł. A na początku przyjmowano Eucharystię do ręki. I wszyscy pili z jednego kielicha…

Mówię tu o pierwszej znanej Eucharystii, którą celebrował ze swymi Apostołami sam Jezus Chrystus i która była przedłużeniem żydowskiej celebracji paschalnej. Chleb, który Jezus nazwał swym Ciałem był chlebem, który zwyczajowo dzieliło się w czasie Paschy między domowników. Podobnie było z unoszonym przez pana domu kielichem błogosławieństwa, który wędrował wokół stołu. Apostołowie spożyli Ciało Chrystusa podane im do dłoni (i nawet prawdopodobnie Pan Jezus nie patrzył z lękiem, czy coś się przypadkiem nie ukruszy) i wypili Krew z czegoś, co potomni nazwali Świętym Graalem. Później było podobnie: chrześcijanie zbierali się w domach na czytaniu Pism i łamaniu chleba. Łamanie Chleba było pierwszą nazwą Eucharystii i zdecydowanie traktowano je jako swego rodzaju ucztę dziękczynną. Domownicy spożywali Chleb, biorąc Go do dłoni. Jeszcze w IV wieku Cyryl Jerozolimski mówił: „Przystępując do ołtarza, nie wyciągaj gładko ręki i nie rozłączaj palców. Podstaw lewą dłoń pod prawą niby tron, gdyż masz przyjąć króla. Do wklęsłej ręki przyjmij Ciało Chrystusa i powiedz »Amen«”. Lewa dłoń ułożona na prawą jest dziś wytyczną, tak, by móc prawą podnieść Komunię i włożyć sobie samemu do ust. Symbolika tronu wciąż obowiązuje.

Jakiś czas później wszystko zaczęło się sakralizować – tj. pojawiało się sacrum i misterium, ale znikało ludzkie spojrzenie i zrozumienie. Komunię zaczęto przyjmować tylko do ust, tylko w niedzielę, tylko w postaci Ciała Chrystusa i tylko w wyjątkowych sytuacjach. A, jasne, jeszcze tylko po łacinie. Święta Teresa bodajże musiała pisać prośbę do biskupa, by pozwolił jej przyjmować Eucharystię w inny dzień poza niedzielą. Ta sytuacja się ukonstytuowała, msza przestała być zrozumiała, a Ciało Chrystusa osiągnęło taki poziom Sacrum, że momentami w ogóle nie wypadało Go spożywać – należało tylko na Nie patrzeć i adorować. Trydent mocno to utwierdził i aż do Soboru Watykańskiego II sprawy wyglądały podobnie. Co zmienił Sobór Watykański II? Odnowił liturgię tak, by powoli wracała do stanu pierwotnego, do źródeł. Tzw. tradycjonaliści mylą się, że msza powinna był odprawiana po łacinie. Pierwszymi językami Kościoła były bowiem grecki i aramejski – i to też tylko dlatego, że były wówczas językami ojczystymi. Nie było twardego (a dziś martwego) języka Kościoła. Ludzie modlili się tak, jak mówili na co dzień. Mylą się też tzw. tradycjonaliści, że Komunia powinna trafiać prosto do ust i tylko pod jedną postacią. Bo pierwotnie wcale tak nie było. Tradycjonalistami tak naprawdę są ci, którzy opowiadają się za powrotem do źródeł liturgii, czyli do czasów Jezusa Chrystusa i Jego Apostołów. Dlatego też choć we wspólnocie Neokatechumenatu czułem się fatalnie, to uwielbiałem ich Mszę. Siedzieliśmy wokół ołtarza, słuchaliśmy Słowa, potem następowała konsekracja prawdziwego, dużego chleba przaśnego (trochę przypominał spód od pizzy) i wielkiego kielicha, każdy dostawał po kawałku Ciała Chrystusa i czekając, aż wszyscy bracia zostaną obdarowani, adorował Chrystusa leżącego na jego dłoni. Potem wszyscy spożywali Eucharystię (trzeba było kilka razy ugryźć, nim wciągnęło się całość). Potem zaś piliśmy z jednego kielicha, wcale nie symboliczne łyczki.

Wielkim darem było dla mnie przeżycie podobnej sytuacji podczas tegorocznych rekolekcji. Ksiądz najpierw wyjaśnił nam symbolikę i przekaz, następnie udzielił nam Eucharystii na dłoń (był to podzielony bardzo duży komunikant) i dał nam Krwi Chrystusa z dużego neokatechumenalnego kielicha. Przeżycie nieopisywalne i nieporównywalne z niczym. Choć co niedzielę w kościele przyjmuję Komunię do ust pod jedną postacią i choć zawsze pozostaje Ona ważna, to sama przyjemność z dotknięcia Chrystusa i spożycia Jego Krwi jest warta zachodu.

Co do profanacji zaś, nie ma dowodów, że Ciało Chrystusa przyklejane pod ławką lub spuszczane w toalecie, albo popijane tanim winem jest tym, które przyjęto na dłoń. Każdy może przyjąć Eucharystię do ust, odejść kawałek i wyjąć Ją celem dalszych eksperymentów. To nie jest wina tego, co nazywają liberalizacją liturgii.

Podczas pisania wykorzystałem artykuł: http://adonai.pl/sakramenty/eucharystia/?id=16

Categories: Duchowość i moralność | Tagi: , , , , | 2 Komentarze